 |
Een snelle blik op de vele verschillende behandelingen van alcoholisme zal mijn vertrouwen in het nut van een spirituele benadering kunnen onderschrijven.
Straf
Het volstrekte tegendeel van deze spirituele benadering is bijvoorbeeld te vinden in het gebruik van een alcohol-aversie opwekkend middel, zoals bijvoorbeeld
Antabuse en refusal. (Doordat het vermogen van het lichaam om alcohol op de normale wijze af te breken wordt geblokkeerd, veroorzaakt het middel een snelle opeenhoping van toxische stoffen na het drinken van alcohol. Dit leidt tot hevige misselijkheid, hoofdpijn, een abrupte daling van de bloeddruk en een intense angst voor de dood.) In behavioristische termen is het middel een sterke en directe negatieve
bekrachtiging om te drinken, dat wil zeggen: straf. Het kan zelfs fatale gevolgen hebben, en aangezien de verslaafde dit weet zou dat een sterk motief moeten vormen om niet te drinken. Voor sommige mensen is de angst, waarop de werking van Antabuse en refusal gebaseerd is, heel effectief. Omdat het middel tot ongeveer tweeënzeventig uur na het innemen van de laatste dosis in het lichaam aanwezig blijft, zal een
verslaafde die een plotselinge opwelling voelt om een borrel in te schenken in elk geval even aarzelen voordat hij de fles openmaakt, ook al is het een of twee dagen geleden dat hij het middel heeft ingenomen.
Maar de impuls om te drinken wordt niet aangepakt en de herinnering aan de eigen
innerlijke volmaaktheid wordt niet opnieuw tot leven gewekt. Het is eerder zo dat de chemische benadering van de pijn die de worstelende alcoholist doormaakt, hem eenvoudig bedreigt met een nog heviger pijn op het moment dat hij de strijd
opgeeft. Een andersoortige pijn ligt ten grondslag aan vele intermenselijke, confronterende methoden om alcoholisme te
behandelen. In dat geval zullen de therapeut en/of andere verslaafden de betrokkene op een agressieve manier wijzen op de schade die hij met zijn drankmisbruik aanricht, en van de illusionaire aard van zijn gedachten en handelingen. We
vinden elementen van deze benadering in de behandelwijze van talloze klinieken voor
verslaafden... en tot op zekere hoogte ook bij de Anonieme Alcoholisten. Net als Antabuse kan deze confronterende benadering succes hebben; vanuit het
ayurvedische gezichtspunt zouden vooral pitta-typen zich hierdoor aangesproken voelen, omdat zij graag aannemen dat zij een situatie volkomen beheersen, hoe erg het ook uit de
hand gelopen is. De ervaring van een dergelijke confrontatie kan een toch al onevenwichtig pitta-type echter nog meer
irriteren en in dat geval meer kwaad dan goed doen. Uiteindelijk is de kans dat een confrontatie de afweermechanismen van de alcoholist versterkt even groot als de kans dat hij ze loslaat. Onderzoek heeft bovendien aangetoond dat een geïntensiveerde confrontatie vaak leidt tot intensivering van de afweermechanismen.
Inzicht
Een ondersteunende, op inzicht gebaseerde therapie die zich niet alleen richt op het misbruik van bepaalde middelen maar op emotionele problemen in het algemeen is gebaseerd op de gedachte dat drankmisbruik voortkomt uit een
innerlijk conflict in de psyche van de alcoholist, dat in ernst afneemt naarmate het beter wordt begrepen.
Tot op zekere hoogte is dat een voor de hand liggende, onweerlegbare visie. Maar zoals de arts Arnold Ludwig aantoont in zijn boek
Understanding the Alcoholic's Mind, heeft ook de effectiviteit van de inzichttherapie (individueel of in groepsverband) zijn grenzen. Ludwig illustreert deze grenzen door het begrip
'toestandafhankelijk leren' te introduceren. Hij bedoelt daarmee dat ons inzicht in een idee of zelfs de ervaring van een krachtige innerlijke openbaring niet overdraagbaar is op elke situatie waarin we ons kunnen bevinden. Dat geldt vooral voor een sterk verslavende gewoonte zoals alcoholisme, die het leven van de betrokkene volkomen kan beheersen, behalve
misschien tijdens de sessies met de therapeut. Wanneer een groep alcoholisten rondom een tafel zit in het gezelschap van een deskundige therapeut, kan
belangrijke informatie naar boven komen die een diep inzicht geeft in de huidige en vroegere invloeden op het gedrag van de
betrokkenen. Er wordt een sfeer van zelfbespiegeling geschapen waarin mensen graag willen leren en veranderen. Dit is een unieke omgeving, zowel materieel als emotioneel, en een totaal andere omgeving dan een bar of een restaurant of
een huiselijke situatie waarin vermoeidheid of stress de aanzet kunnen geven om te gaan drinken. Bovendien kan een
alcoholist, als hij eenmaal begint te drinken, een volkomen ander iemand worden dan degene die hij tijdens de
therapiesessie was. Misschien is hij letterlijk niet in staat zich de sessie te herinneren, zoals hij later niet meer weet wat hij gezegd of gedaan heeft op het moment dat hij dronk. Die
vorm van geheugenverlies kan zelfs optreden tussen verschillende fasen van bedwelming, en Ludwig doet in zijn boek de ironische suggestie dat een op inzicht gerichte
therapie gegeven zou moeten worden terwijl de cliënten bezig zijn dronken te worden. Dat is niet bedoeld als een realistische mogelijkheid, maar onderstreept hoe moeilijk het voor een alcoholist is therapeutische effecten over te dragen op een andere context.
Anonieme Alcoholisten
houden zich bezig met het vermogen van alcohol om een verslaafde te
veranderen in een ander mens, en deze organisatie gebruikt ongetwijfeld één van de belangrijkste methoden ter bestrijding van alcoholisme die ooit zijn ontwikkeld. Door de nadruk te leggen op het vermijden van de eerste borrel spoort de AA de verslaafde aan te voorkomen dat het destructieve effect van alcohol een kans krijgt. Dit is essentieel, omdat voor een verslaafde de destructieve effecten altijd op een of andere manier aanwezig zijn.
Hij of zij is altijd een alcoholist, met alle kwetsbaarheid die daarbij hoort, ongeacht de vraag of er in een bepaalde periode wel of niet gedronken wordt. Zoals de eerste van de beroemde twaalf stappen van de AA
duidelijk maakt, moet de verslaafde begrijpen dat hij of zij geen macht heeft over alcohol, en dat iemand die allang bij de AA aangesloten is na het drinken van een glas net zomin
nuchter is als iemand die van de hele organisatie nog nooit heeft gehoord.
Er is veel geschreven over de Anonieme Alcoholisten, waaronder boeken met wetenschappelijke evaluaties en
persoonlijke verslagen en levensverhalen. Ik zou iedereen die te maken heeft met de problemen van alcoholisme willen
aansporen meer over deze organisatie te weten te komen, hetzij door erover te lezen, hetzij door naar een
open bijeenkomst van een AA-groep te gaan. Zonder hier nu al te gedetailleerd op in te gaan zou ik willen aangeven wat volgens mij de voordelen, maar ook wat de tekortkomingen van de methode van de Anonieme Alcoholisten zijn. Een van de sterke kanten van de Anonieme Alcoholisten en van de andere twaalf-stappenprogramma's die in
navolging hiervan zijn ontstaan, is het inzicht dat men een beroep moet doen op een hogere spirituele macht als men het
probleem van verslaafdheid wil oplossen. Bovendien stellen het zuiver vrijwillige karakter van de organisatie en de
afwezigheid van een hiërarchische structuur of een autoritaire figuur de verslaafde in staat zelf de volledige
verantwoordelijkheid voor zijn herstel te aanvaarden. Maar het meest opmerkelijke aspect van de Anonieme
Alcoholisten is mijns inziens het feit dat alleen in de eerste van de twaalf stappen sprake is van alcohol. Dit heeft
minstens twee belangrijke consequenties. Ten eerste geeft het aan dat de verslaving aan drinken niet alleen een kwestie is van wat er in het glas zit, maar ook van wat zich in hart en geest afspeelt. Bovendien stelt het de herstellende alcoholist in staat zijn drinkgedrag niet alleen als een aandoening te zien, maar als een kans, als de eerste sport van een ladder van zelfontwikkeling die kan leiden naar werkelijke
spirituele vervulling.
De twaalf stappen van de Anonieme Alcoholisten zijn meer dan een methode om een nuchter mens te worden. Ze zijn een methode om een werkelijk groots mens te worden op alle terreinen van het leven.
Hoezeer ik deze aspecten van de AA ook bewonder, ik heb de nodige twijfel over het ogenschijnlijk op angst gebaseerde element in het herstelprogramma. Natuurlijk hebben
sommige alcoholisten mechanismen ontwikkeld waarmee ze zichzelf misleiden, en die afgebroken moeten worden, maar ik heb moeite met de nadruk van de AA op de
machteloosheid van de verslaafde. Wanneer hij over het smalle pad loopt tussen de kwaadaardige macht van alcohol aan de ene kant, en de reddende genade van een hogere spirituele macht aan de andere, blijft zijn eigen innerlijke aard onbekend en misschien zelfs irrelevant. Kort gezegd, hij is wat hij doet en hij weet nooit zeker wat hij de volgende dag zal doen. Een de bekendste motto's van de Anonieme Alcoholisten van luidt dan ook: een dag tegelijk.
Ayurvedisch
Vanuit het ayurvedische standpunt bezien is de essentie van de menselijke aard niet zo onbepaald. Als kind kenden we allemaal een lach in ons hart en vonden we vreugde in
alles om ons heen. Dat gelukkige kind leeft nog steeds in ons, in elke cel van ons wezen, en de natuurlijke impuls tot
gezondheid en geluk is altijd aanwezig. We zijn niet emotioneel en spiritueel neutraal, en we zijn niet vanzelfsprekend geneigd onszelf meer kwaad te doen dan goed. We richten ons van nature op dat wat goed voor ons is en deze
aangeboren gerichtheid voert ons weg van dat wat slecht voor ons is. Het is dus niet werkelijk nodig dat we voortdurend op onze hoede zijn voor de gevaren van
alcohol of een andere stof. Deze risico's en verleidingen verdwijnen als sneeuw voor de zon wanneer de blijdschap over de werkelijk vreugdevolle
aspecten van het leven weer binnen ons bereik komt. ]
|
|
 |
|
 |
|
