| |
september 2003
Wernicke-Korsakov
Het
syndroom van Korsakov (Engels: Korsakoff, Duits: Korsakow) is een
toestand die men vooral waar kan nemen bij mensen na langdurig
alcoholgebruik met onvoldoende opname van bepaalde vitaminen uit de
B-groep. Het kenmerkt zich door desoriëntatie, vooral in tijd,
geheugenstoornissen en confabulaties (het verzinnen van feiten of gebeurtenissen om gaten in het geheugen op te vullen. Deze verzinselen kunnen vrij overtuigend overkomen bij de mensen die deze verzinselen horen). De ziekte van Korsakov omvat het
bovenstaande, met daarnaast nog polyneuritis als deficiëntiesyndroom bij
chronisch alcoholisme.
De naam is afkomstig van de Russische arts Sergei Korsakov (1853-1900) die
voor het eerst internationaal publiceerde in 1887 met de opvallende
symptomen van geheugenstoornis zonder dementie en het verband legde met
alcohol misbruik. Magnus Huss was iemand die al eerder het verband legde
in 1852. Sergei S Korsakov was zo slim om zowel zijn artikel in het Duits
en Frans te publiceren. Frans was in die tijd een belangrijke taal in de
medische wetenschap. Hierdoor is zijn naam voor altijd aan verbonden aan
het ziektebeeld. Het verband met een gebrek aan vitamine B1 (Thiamine)
werd pas later ontdekt.
Een passende beschrijving voor syndroom van Korsakov: Persisterende
amnestische stoornis als gevolg van langdurig alcohol gebruik in
combinatie met Vit B1 tekort.
Het Wernicke-syndroom is de acute fase die daaraan vaak vooraf gaat. Men
is dan totaal in de war en heeft verschillende neurologische aandoeningen.
(Lopen en oogbewegingen gestoord, lichamelijk ondervoed en vaak bijna
uitgedroogd, (bijna) bewusteloosheid). Het is een acute levensbedreigende
situatie waarbij de patiënt gerede kans loopt te overlijden als niet snel
wordt ingegrepen; er moet zo snel mogelijk Vitamine B1 worden toegediend
waarna de verdere lichamelijke conditie op peil moet worden gebracht.
Van de patiënten die het Wernicke-syndroom hebben gehad lijkt ongeveer 60%
een syndroom van Korsakov over te houden.
Naast de oorzaak van overmatig alcoholgebruik kan het ook voorkomen t.g.v.
ernstige ondervoeding waardoor dezelfde symptomen ontstaan. (b.v.
anorexia, na ernstige somatische ziekten b.v. aids en ook bij hongersnood).
Over het algemeen komt deze vorm zelden voor en het syndroom van Korsakov
is voornamelijk gerelateerd aan overmatig alcoholgebruik (wat vaak
samengaat met een slechte voedingstoestand waardoor Vitamine B1 gebrek
ontstaat). Als gevolg hiervan treedt er een hersenbeschadiging op die voor
de kenmerkende symptomen zorgt. Bijzonder is dat de frequentie van
ontstaan ook cultureel bepaald lijkt te zijn. Ondanks dat bijvoorbeeld de
Fransen per hoofd van de bevolking gemiddeld meer alcohol consumeren is
het ontstaan van het syndroom van Korsakov in vergelijking met Nederland
lager. Fransen lijken ondanks veel drinken toch langer een gezond
eetpatroon door te zetten in vergelijking met Nederlanders.
De stoornis is dus een hersenbeschadiging met als gevolg ernstige
beperkingen met daaruit voortkomende handicaps.
Belangrijkste symptomen.
-
Geheugenstoornissen
-
Confabulaties (nemen af in de loop van de
tijd)
-
Decorumverlies en zelfoverschatting
Naast deze bovengenoemde symptomen kunnen er
diverse andere bijkomende symptomen optreden als gevolg van de
hersenbeschadiging. Naast de neurologische/psychiatrische symptomen is er
veelal door de leefstijl ook vaak bijkomende "schade" door het overmatig
alcoholgebruik. (Hart- en vaatziekten, leverfunctiestoornissen,
polineuropathie en verhoogd risico van aandoeningen aan
mond/keel/slokdarm). Ook sociaal-maatschappelijk is er vaak een situatie
dat men nog maar een klein netwerk heeft door de alcoholproblematiek die
over het algemeen al jaren heeft geduurd.
Meest opvallend bij de Korsakovpatiënt zijn de geheugenstoornissen
(amnesie), en het soms volledig afwezig zijn van enig ziektebesef.(Men
vergeet ook dat men vergeet).
Amnesie valt uiteen in twee vormen: anterograde amnesie, het niet kunnen
onthouden van nieuwe informatie, en retrograde amnesie, het verlies van
informatie van voor het ontstaan van de hersenbeschadiging. Bij retrograde
amnesie is dus informatie verloren gegaan die ooit wel aanwezig was.
Retrograde amnesie neemt in de loop van de tijd over het algemeen af, dit
in tegenstelling tot anterograde amnesie.
Over het algemeen is de ernst van een cliënt met Korsakov vaak af te meten
aan de ernst van de retrograde amnesie. Hoe meer informatie in de tijd
verloren is gegaan van voor het ontstaan van het syndroom van Korsakov hoe
ernstiger de beperkingen en handicaps over het algemeen zijn.
Anterograde amnesie is wel het meest opvallende kenmerk van het Korsakov
syndroom: door problemen in het korte-termijngeheugen ontstaan
inprentingstoornissen. Vanaf het begin van het ontstaan is hij/zij niet in
staat nieuwe informatie (zowel verbaal als non-verbaal) te leren cq is
daar sterk beperkt in (afhankelijk van de ernst van de Korsakov). Hierdoor
bestaat ook de kenmerkende breuk in de levenslijn van mensen met verworven
hersenletsel.
Confabulaties: Patiënten die zich dingen niet kunnen herinneren hebben
sterk de neiging deze lacunes op te vullen door verzinselen.
Korsakovpatiënten lijken dit niet bewust te doen. Confabulaties nemen vaak
in de loop van de tijd af. Wel kunnen ze buitenstaanders wel eens flink op
het verkeerde been zetten doordat de verhalen als overtuigend en reëel
kunnen overkomen.
Interferentie: Informatie van verschillende bronnen aan elkaar koppelen.
Bv. uitslag van de ene voetbal wedstrijd koppelen aan een andere.
"Gisteren is Amerika Koeweit binnengevallen", wat inmiddels Irak was.
Vanaf het ontstaan heeft men van de ene op de andere dag ernstige
beperkingen. Doordat sommige cognitieve functies vaardigheden (b.v. in
tegenstelling tot dementie loopt het IQ geen/weinig schade op) in tact
zijn kunnen ze zich in eerste instantie een stuk beter presenteren dan zij
in werkelijkheid zijn.
Dit gecombineerd met confabulaties en een over het algemeen te
optimistische kijk op de handicaps (zover ze die onderkennen) zorgen
regelmatig voor overschatting van de mogelijkheden. Specifieke kennis met
de problematiek en kennis van de persoon zelf kunnen veel problemen
voorkomen. De omgang met mensen met het syndroom van Korsakov vereist een
speciale benadering. Hun leven moet in een bepaalde structuur gebracht
worden die zij zelf niet kunnen aanbrengen. Men is onzeker, faalangstig,
wantrouwend. Mist zelfvertrouwen en vertrouwen in de medemens en heeft
geen tot een gebrekkig ziekte-inzicht. Lindenhoff' (1990) heeft het model
van de vier K's voor de Korsakov patiënt opgesteld. De vier K's staan voor
"kort, koncreet, konsequent en kontinue" en moeten met elkaar borg staan
voor een sfeer van veiligheid. In wezen is het model van de vier k's voor
de meeste mensen met niet aangeboren hersenletsel relevant.
|
|
 |
|
 |
|
